Sensuele overexcitability en sensorische integratie

In de sensorische integratie wordt bekeken hoe mensen reageren op de zintuiglijke prikkels die zij ontvangen. Bij problemen in de sensorische integratie, zien we dat mensen te intens (overprikkeling) of juist te weinig (onderprikkeling) op zintuiglijke impulsen reageren. Nadat de prikkelverwerking in kaart gebracht is (bijvoorbeeld met een sensory profile, waarbij gekeken wordt of iemand over- of ondergevoelig voor bepaalde prikkels is), kan een sensorisch dieet voorgeschreven worden, om ervoor te zorgen dat iemand tijd krijgt om zijn prikkels te verwerken, zodat dit niet tot een overload aan prikkels leidt (en niet zelden de daaruit volgende gedragsproblemen).

Deze methode kijkt naar de zintuiglijke prikkelverwerking, die raakvlakken heeft met Dąbrowski’s sensuele overexcitability. Waar Dąbrowski op zintuiglijk gebied* kijkt naar de prikkels die men krijgt vanuit horen, zien, tast en smaak; kijkt sensorische integratie ook naar prikkels die men vanuit het evenwichtsorgaan ontvangt (vestibulair) ennaar lichaamsgewaarwording (proprioceptief). Proprioceptieve onderprikkeling kan een medische oorzaak hebben, zoals bij hypermobiliteit (soepel in gewrichten) en hypotonie (lage basis spierspanning); maar ook “aangeleerd” zijn, bijvoorbeeld als iemand dissocieert (“uit zijn lichaam treedt”, zoals onder andere bij een post traumatische stress stoornis voor kan komen). Vooral een proprioceptieve onderprikkeling kan ertoe leiden dat men de spanningsopbouw in zijn lijf niet voelt, waardoor hij niet in staat is de veelheid aan prikkels tijdig te stoppen en hierdoor in overload gaat. Om overload te voorkomen, worden in de sensorische integratie activiteiten aangeboden, waarin iemand tijd krijgt zijn prikkels te verwerken. Hierbij kan niet alleen gedacht worden aan rusten in een donkere kamer of meditatie (eliminatie van prikkels), maar ook aan schommelen (vestibulaire stimulans), stoeien (vestibulaire en tactiele stimulans), eten van scherpe smaken (gustatieve stimulans) of zelfs het inrollen in een mat, zoals bij inbakeren gedaan wordt (het geven van “diepe druk”) Door een ander zintuiglijk gebied te stimuleren, kunnen de prikkels die tot overload geleid hebben, verwerkt worden, omdat hierbij een ander gebied in de hersenen gestimuleerd wordt.

Een fysio-, cesar- of ergotherapeut met als specialisatie sensorische integratie kan je helpen om je prikkelverwerking in kaart te brengen en eventueel een sensorisch dieet op te stellen, maar je kunt ook zelf, eventueel met behulp een coach, je prikkelverwerking in kaart brengen en een plan opstellen om te voorkomen dat je in overprikkeling schiet.

* Dabrowski’s sensuele overexcitability is breder dan alleen zintuiglijke waarneming. Het behelst bijvoorbeeld ook genieten van aanraking.