Verslaving, ontwikkelpotentieel en emotionele overexcitability

In mijn omgeving zie ik zo veel mensen met een verslaving in meer of mindere mate, dat ik me afvroeg of het in onze genen zit. “Verslaving” heeft een negatieve bijklank en roept in het ernstigste geval de associatie op met drugsverslaafden in de goot, maar verslaving komt veel vaker voor dan we denken, weliswaar in minder heftige verschijningsvorm. Er zijn heel veel “functionele verslaafden”; mensen met een lichte verslaving die netjes in de maatschappij functioneren. Wie heeft er immers last van dat de buurvrouw na haar werk een wijntje drinkt, één tijdens de maaltijd en nog eentje ’s avonds? Dat wordt over het algemeen niet gezien als drankmisbruik, maar dat een paar dagen na elkaar, valt wèl binnen de alcoholistennorm.

Verslaving is afhankelijkheid van een middel of gewoonte. Waar ik geïnteresseerd in ben is het waarom achter een verslaving. Meestal is dat het dempen van gevoelens. Zo’n gewoonte sluipt er vaak ongemerkt in, soms min of meer aangemoedigd door de omgeving, en belandt dan stiekem op de glijdende schaal van verslaving. Er zijn heel veel verslavingen: aan tabak, alcohol, drugs, seks, eten, adrenaline, liefde, suiker, werk enzovoorts; met allemaal hetzelfde doel: emoties verzachten en je fijn voelen. Om adrenaline als voorbeeld te nemen: een lichaamseigen hormoon, dus niet direct zo schadelijk als bv. tabak. Alhoewel, dit is bedrieglijk: we kennen allemaal de gevolgen van te lang te veel adrenaline, zoals een burn-out. Daarnaast is hard werken en doorgaan min of meer sociaal wenselijk in de wersterse wereld. Wat er tegelijkertijd gebeurt (kijk maar naar mensen in je omgeving die een heftig proces doormaken zoals een dierbare verliezen): ze gaan vooral door. “Werk leidt af”. In zekere zin heel nuttig, mits dit gecombineerd wordt met tijd voor jezelf waarin je kunt voelen wat je lijf nodig hebt en vooral: die heftige gevoelens aankijken, toestaan en daardoor verzachten.

Het is bekend dat hoogbegaafden vaak gevoeliger voor verslaving zijn. Veel hoogbegaafden zijn gevoeliger dan de doorsnee mens en hebben een emotionele overexcitability. Meer en heftigere emoties, van oudsher vaak niet geleerd hoe daarmee om te gaan (en toe te staan al helemaal niet), een  maatschappij waarin we geacht worden sterk (lees: niet emotioneel) te zijn; en een kniesoor kan beredeneren waarom die verslavingsgevoeligheid groter is.

Een verslaving ligt op de loer, we zijn er allemaal gevoelig voor. Een verslaving overwinnen is zo ontzettend zwaar. Ik heb heel veel mensen tegen hun verslaving zien vechten en maar weinig mensen zien winnen.

Al een tijd probeer ik de term “ontwikkelpotentieel” te ver-jip-en-janneken. Hoe leg je uit aan iemand die deze kracht niet kent, hoe sterk het kan zijn? Dat je voelt geen andere keus te hebben, dan die ontwikkeling aan te gaan, met alle gevolgen van dien? Ik kwam er niet uit. Soms wil het helpen om op zoek te gaan naar wat een tegenpool zou kunnen zijn. Dus dat deed ik. De meest sterke kracht die ik ken, maar die je ten negatieve mee de diepte in trekt, is een verslaving. De meeste mensen kunnen zich deze kracht goed voorstellen en voelen dat deze lastig te beteugelen is. Om eerlijk te zijn, denk ik dat alleen groot ontwikkelpotentieel sterk genoeg is om een verslaving te overwinnen. 

Een bevriend gz-psycholoog merkte terecht op dat bovenstaande middelen ook gebruikt kunnen worden als copingsmechanisme. Terecht, ik beweer niet dat je je hele dagen rot moet voelen. Ik hoop op bewustwording van patronen, onderzoek naar de reden waarom je verzacht en neem regelmatig tijd om liefdevolle aandacht te schenken aan wat er in je lijf omgaat.