Het syndroom van Szechuan

In de Verenigde Staten – en in Nederland op Netflix- is de populaire cartoonserie voor volwassenen 'Rick and Morty' te zien. Kort gezegd speelt deze zich of rond de belsommeringen van een alledaags Amerikaans gezin met inwoning van opa. Deze Opa Rick is in staat door tijd, ruimte en dimensies te reizen en gaat dan ook graag met zijn kleinzoon Morty op pad. Door de volkomen absurde werkelijkheden en middels ingenieuze 'storytelling' is deze serie, vooral onder adolescenten, enorm populair. In feite loopt de serie over van de maatschappijkritiek, waarbij geen onderwerp geschuwd wordt.

In een recente aflevering refereerde 'grandpa Rick' aan een saus voor op de frietjes die McDonalds enige tijd voerde (in deVS). Deze Szechuan saus was inmens populair destijds, maar bewust slechts voor een beperkte periode beschikbaar. McDonalds zag in deze recente ontwikkeling aanleiding om, mede vanwege de aansporing van Rick and Mort fans, de saus weer terug te brengen in een beperkte hoeveelheid.

Tot zover niets vreemds; logisch dat een bedrijf inhaakt op een externe ontwikkeling die de mogelijkheid geeft om bij klanten te scoren. Toen de saus daadwerkelijk verkocht zou worden, bleek de vraag het aanbod echter gigantisch te overstijgen. Dit leidde tot chaotische taferelen, waarbij in enkele gevallen de politie moest worden ingezet om volkomen over hun toeren zijnde klanten het fastfood restaurant uit te krijgen.

Je kunt speculeren of wat hier gebeurde. In ieder geval was de drang om de saus te bemachten, om onderdeel te worden van de groep die deze op de frietjes at, zo groot dat het feit dat dat niet mogelijk was genoeg was voor het losmaken van sterke negatieve emoties.

De klanten vonden in feiten dat ze recht hadden om geincludeerd te worden in de 'haves', dat ze konden opeisen er bij te horen. (Vanzelfsprekend gebeurde dit niet, op was in dit geval letterlijk op).

Noodgedwongen als 'have not' achterblijvend togen de teleurgestelde klanten naar Twitter om daar luidkeels hun beklag te doen over hun exclusie. Daarbij lag de schuld -vanzelfsprekend ben ik geneigd te zeggen- natuurlijk niet bij hun eigen hebzucht maar bij de fastfoodketen in kwestie.

Deze hele kwestie is een schoolvoorbeeld van primair gedrag: volkomen door de groep voortgestuwd wordend vroeg niemand zich meer af of ze nu zo realistisch bezig waren. Er bij horen was belangrijker dan wat ook. Relativering van huin behoefte was onmogelijk geworden.

Dit gedrag lijkt extra gefaciliteerd te worden door platforms als twitter: het is op internet erg makkelijk om niet voorbij echokamers van gelijken te kijken. Er is altijd wel een plek te vinden waar je gelijken vindt, en waar afwijken van de daar geldende norm mensen doet vertrekken – of ze worden simpelweg verbannen.

Dit mechanisme treft overigens ook niet alleen mensen die zich druk maken om fritessaus. Ook bv. binnen patientenfora op internet gaat soms pertinent onjuiste informatie door als de waarheid – feiten weerleggen dat niet. Alternatieve feiten worden binnen een gesloten gemeenschap als snel feit. Het Szechuan syndroom in zijn volle effect.